Turci, gonjeni ćesarskom vojskom iz Banata, napadnu na manastir, opljene manastirsko imanje, neke kaluđere povedu u ropstvo, a neke, starije, poseku mačem po sred crkve. Tom su prilikom Turci sagoreli knjige, i fundacionalne i donacionalne privilegije. Posle nekog vremena, kaluđer Mina, koga Turci zarobiše, sretno izbegne iz ropstva turskog, vrati se u Vojlovicu, pa videći kako je opustila i zidine crkvene kupinom obrasle, stade sazivati i kupiti kaluđere iz drugih manastira i milodarima pobožnih hrišćana obnovi manastir i crkvu, sagradi nove ćelije, i dobavi poneke knjige. Isti Mina beše 1730. g. iguman vojlovički, a u spisku saborskih narodnih poslanika iz 1735. g. nalazi se i njegovo ime među poslanicima eparhije temišvarske. I više puta - veli iguman Joanikije - izlazile su komisije, naročito 1755, 1759, 1765. i 1766. g. u Vojlovicu te ispitale ima li manastir kakvih svedodžaba ili privilegija, kao i kad je postao, ko ga je podigao, i da li se može naći koga koji bi zakletvom potvrdio da je manastir 1716. god. sagoreo; isto tako komisije su te istraživale manastirske granice. Na sva ta pitanja komisije su dobivale odgovor ne samo od tadanjeg igumana Pajsija i bratstva mu: Avakuma, Teodosija, Nikodima i Nićifora, no i od pet starih ljudi iz obližnjeg sela Starčeva po imenu: Stojan Milovanova, Subote Dogandžija (nema veze s hrvatskom porodicom Dogan prim. aut.), Stojka Tadića, Veselina \urića (verovatno je u pitanju \urišić, prim. aut.), J. Grozdanika, koji s petoricom stanov. pančevačkih: Petrom Korčagovićem, Savom Dugačkim, Jov. Kapamadžijom, Maks. Todorom i \. Atanasijevićem, potvrdiše istinu svojih reči zakletvom, da je manastir ne samo 1716. nego i 1738. god. ljuto postradao od vatre i da su nalazeće se ante, granice, još za vreme turske vladavine u Banatu postojale, a da su povlastice 1716. g. izgorele. Pred rat 1788. g. imao je manastir oko crkve pet zgrada, tri drvene i dve zidane, ali kaluđeri begajući od Turaka, napustiše manastir, a po povratku zatekoše ćelije i ostale zgrade popaljene i sagorene, te je tadanji iguman Nikanor s bratstvom pomoću pobožnih hrišćana počeo crkvu opravljati, pa je ćelije sa strane šumske na 13° dugačke podigao i pokrio. Iguman Joanikije 1798. g. nazidao je od sunčane strane s cigljom 19° dugačko zdanje i ogradio manastir cignjom. Crkva je po starom običaju. krstoobrazno sazidana, - koju je 1752. g. za 3,1/2° produžio iguman Pajsije - i slavi sabor arh. Mihaila i Gavrila. U njoj je ikonostas pozlaćen, ali ko je slikao ikone, iz čije kičice, to nam pisac ne reče, niti mogosmo doznati. U crkvi se nalazi „obraz mnogoljelebni i čudotvorni presvjatija bogorodici”, a s desne strane pevnice mošti prepodob. oca Grigorija Sinajskog. Pri ukidanju banatskih manastira 1755. i 1769. bude Vojlovici sva zemlja i šuma oduzeta, ali muškim zauzimanjem zemlja joj se po zapovesti carice Marije Terezije 1769. god. povrati, a mesto oduzete šume, dobije pravo, da godišnje za gorenje može 60° metara drva naseći. Godine 1880. predao je erar Vojlovici 167 jutara i 70 metara kvadratnih od vojlovičke šume u potpuno vlasništvo kao ekvivalent za drva, koje je manastiru svake godine davao. Manastir Vojlovica ima danas lepog poseda i prihoda; zavisi od racionalne ekonomije, da se manastirsko imanje uzdigne još na veću visinu. Do danas imao je najviše zasluge oko dobro postignutog poseda i uspeha pokojni nastojatelj i arhimandrit Fotije Jorgović. Što se tiče kuće i crkve možemo reći, da oboje ištu velikih oprema i opravaka. Možemo ovde spomenuti, da je u Vojlovici 14. dec. 1767. g. umro poznati pisac arhimandrit studenički Konstantin.”

(nastaviće se)

Dalibor Mergel